SEMIZLIK BILAN OG'RIGAN BOLALARDA YURAK-QON TOMIR TIZIMIDAGI O'ZGARISHLARNING LIPID ALMASHINUVI VA YALLIG'LANISH BIOMARKERLARI BILAN O'ZARO BOG'LIQLIGI

Bolalar va o‘smirlar orasida semizlikning keng tarqalishi bugungi kunda pediatriya, bolalar kardiologiyasi va endokrinologiyasining eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolaridan biri hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, bolalar populyatsiyasida ortiqcha tana vazni va semizlikning yildan-yilga ortib borishi yurak-qon tomir, endokrin hamda metabolik kasalliklar rivojlanish xavfini erta yoshdan boshlab sezilarli darajada oshirmoqda. Bolalik davrida shakllangan semizlik katta yoshda arterial gipertenziya, yurakning ishemik kasalligi, 2-tip qandli diabet, ateroskleroz, surunkali yurak yetishmovchiligi hamda erta nogironlikning muhim prediktori hisoblanadi.Semizlik patogenezida insulinrezistentlik, surunkali past darajadagi yallig‘lanish, oksidlovchi stress, endotelial disfunksiya va lipid almashinuvining buzilishi markaziy o‘rin egallaydi. Ayniqsa, visseral yog‘ to‘qimasining ortishi natijasida interleykin-6, o‘sma nekrozi omili-α, leptin, rezistin kabi proyallig‘lanish sitokinlari sekretsiyasining kuchayishi endoteliy funksiyasining buzilishiga, azot oksidi biosintezining kamayishiga, tomir devori rigidligining ortishiga hamda miokard remodelatsiyasining rivojlanishiga olib keladi.So‘nggi yillarda yuqori sezgir C-reaktiv oqsil (hs-CRP), gomosistein, apolipoprotein A-I va apolipoprotein B yurak-qon tomir xavfining erta biomarkerlari sifatida alohida ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu ko‘rsatkichlar subklinik yallig‘lanish, endotelial disfunksiya va aterogen dislipidemiyaning shakllanishini aks ettirib, kardiometabolik xavfni baholashda muhim diagnostik ahamiyatga ega. Shu bilan birga, to‘qima Doppler exokardiografiyasi (Tissue Doppler Imaging, TDI) miokardning subklinik diastolik disfunksiyasini standart exokardiografiyaga nisbatan ancha erta aniqlash imkonini beruvchi yuqori sezgir instrumental usul hisoblanadi.Mazkur tadqiqotda semizlik bilan og‘rigan bolalar va o‘smirlarda antropometrik ko‘rsatkichlar, uglevod va lipid almashinuvi holati, apolipoproteinlar, yuqori sezgir C-reaktiv oqsil, gomosistein hamda to‘qima Doppler exokardiografiyasi ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik baholandi. Olingan natijalar semizlik darajasi ortishi bilan yallig‘lanish markerlari, endotelial disfunksiya belgilari va miokard diastolik funksiyasi buzilishi o‘rtasida mustahkam korrelyatsion bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi.Tadqiqot natijalari erta kardiometabolik skriningni amalga oshirish, laborator biomarkerlar hamda to‘qima Doppler exokardiografiyasini kompleks qo‘llash bolalarda yurak-qon tomir asoratlarini erta aniqlash va ularning oldini olish samaradorligini sezilarlidarajada oshirishini tasdiqlaydi.